Yöneticiler:
31 NUMARALI REKLAM ALANI
Okul Müdürlerinin Öğretmenlerin Performansını Değerlendirme Uygulamasına İlişkin Görüşler

logo

Okul Müdürlerinin Öğretmenlerin Performansını Değerlendirme Uygulamasına İlişkin Görüşler

Politika Notları – 1

19.06.2016

Yazının tamamının PDF olarak indirmek için tıklayınız.

Milli Eğitim Bakanlığının 15 Nisan 2015 tarihli Öğretmen Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği’nin 54 maddesine istinaden 15.06.2016 tarihli MEB Öğretmen Yetiştirme ve Geliştirme Genel Müdürlüğünün yazısı ile uygulamaya konulan Öğretmen Performans Değerlendirme uygulamasına ilişkin Öncü Okul Yöneticileri Derneği olarak görüşlerimiz aşağıdadır.

Öğretmenler İçin Performans Değerlendirme Uygulamasının Arka Planı

Yıllarca sicil notu olarak süren öğretmen değerlendirme uygulaması 24.02.2011 tarihinde 6111 sayılı kanunla yapılan değişiklikle kaldırıldı. Bu tarihten itibaren öğretmenlerin değerlendirilmesi disiplin suçu alıp almama durumları göz önünde bulundurularak yapılmaya başlandı. Sicil notunun geçerli olduğu dönemlerde öğretmenler 6 yıl boyunca 90 ve üzeri not aldıklarında bir kademe ilerlemesi ile ödüllendirilirken 2011 yılında yapılan değişiklikle 8 yıl boyunca disiplin cezası almamış olmak şartıyla bir kademe ilerlemesi ödülü uygulaması devam etti.

15 Nisan 2015’te yürürlüğe giren MEB Öğretmen Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği ile bu uygulamaya yeni bir boyut eklenmiş oldu. Yönetmeliğe göre Öğretmen Performans Değerlendirme sonuçları, öğretmenlerin başarı belgesi almalarında bir kriter olarak kabul edileceği hükme bağlandı. MEB Öğretmen Yetiştirme ve Geliştirme Genel Müdürlüğünün 15.06.2016 tarihli yazısı ile öğretmenlerin (müdür başyardımcılarının, müdür yardımcılarının, bölüm şeflerinin, atölye şeflerinin, laboratuvar şeflerinin, bilişim teknolojileri rehber öğretmenlerinin) performanslarının 30.06.2016 tarihine kadar okul müdürlerince MEBBİS’e girilmesi istendi. Uygulama sırasında birçok soru ve sorunla karşı karşıya kalan Genel Müdürlük, 22.06.2016 tarihli ikinci bir yazıyla uygulamaya ilişkin hususları netleştirmek amacıyla bir açıklama daha yayınladı. Bu açıklamalar da yeterli olmadı ve sendikalar başta olmak üzere kamuoyunda, medyada, okul müdürleri ve öğretmenler tarafından uygulama şiddetli bir biçimde eleştirildi. Sendikalar, matbu dilekçeler yayınlayarak öğretmenleri, kendilerine verilen performans notlarına itiraz etmeye davet etti. İtiraz sayısı çok fazla olunca Genel Müdürlük 15.07.2016 tarihli üçüncü bir yazı yazarak yapılan itirazları değerlendirmek amacıyla gerekirse ilçelerde de komisyonlar kurulmasını ve itirazların ne şekilde değerlendirileceğine ilişkin yeni bir açıklama yapmak zorunda kaldı.

Sonuç olarak neredeyse ilgili hiçbir kesimin memnun kalmadığı bir uygulama hayata geçirilmiş oldu. Uygulamanın bu düzeyde bir tepkiye yol açmasının gerekçelerini inceledik ve önerilerimizi kamuoyuyla ve yetkililerle paylaşma ihtiyacı duyduk.

  1. Uygulama Zamanı Hatalı

Her ne kadar okul yöneticilerinin öğretmenleri izleme ve değerlendirme rolleri olsa da ve dayanak olan yönetmelik 17.04.2015 tarihinde yayımlanmış olsa da performans değerlendirme uygulamasının 15.06.2016 tarihinde okullara duyurulmuş olması hatalıydı. Zira öğretmenler yılsonunda böyle bir değerlendirmeye tabi olacaklarından haberdar değillerdi. Okul müdürleri de böyle bir değerlendirme yapmak için yeterli hazırlık yapmamışlardı. Sonuç olarak en azından 2015-2016 yılı sonu itibariyle ne öğretmenler ne de okul müdürleri böyle kapsamlı bir değerlendirme sürecine hazırlıklı değillerdi.

  1. Performans Değerlendirme Kriterleri Nesnel Değil

Yönetmelik ekinde yayımlanan Performans Değerlendirme Formu 10 alt başlıkta 50 maddeden oluşuyor. Bu alt başlıklar ve tek tek maddeler incelendiğinde, Yönetmelikte belirtildiği gibi nesnel ve tarafsız şekilde puanlama yapmak mümkün değildir. Alt başlıkların neredeyse tamamı farklı bakış açılarından değerlendirileceği gibi maddelerin de sadece 6 tanesi (13, 14, 15, 26, 27, 42. maddeler) tutanakla tespit edilmesi halinde puanlanabilecek niteliktedir. Bunların dışındaki diğer bütün maddeler maalesef objektif biçimde değerlendirilmesi mümkün olmayan maddelerdir.

  1. Okul Yöneticileri Hazır Değil

Okul yöneticileri, okullarındaki bütün öğretmenleri, Formda yer alan 50 kriter bakımından nesnel ölçüler içerisinde değerlendirebilmek için müdürlük görevinden önce ve bu uygulama ile ilgili bir eğitime tabi olmadıklarından yeterli uzmanlığa sahip değildirler. Ayrıca okula yeni atanmış, yıl içinde atanmış, ya da okuldaki son görev yılını yaşayan okul müdürlerinin öğretmenlerin performanslarına ilişkin kanaatleri eş ve tutarlı olamayacaktır. Okul müdürleri, büyük bir özveri ile formu adaletli bir biçimde doldurmak için gayret etse dahi iş yükü sebebiyle bütün öğretmenleri sağlıklı bir biçimde gözlemleyecek zamanı bulamayacaktır.

  1. Öğretmenlerin Durumları Birbirinden Farklı

Yönetmelik, değerlendirmeye tabi tutulacak öğretmenleri, bilfiil görevde olan öğretmenler olarak sınırlasa da, okula yeni atanan, okuldan ayrılmak üzere olan, mesleğe yeni başlayan, meslekten ayrılmak üzere olan, norm fazlası olarak ya da görevlendirme ile yılın bir bölümünde başka bir okulda görevlendirilen öğretmenlerin performanslarının ve okul müdürlerince gözlemlenen performanslarının farklılık göstereceği açıktır.

  1. Branş, Görev ve Okul Türleri Farklı

Öğretmenlerin branşlarının, görevlerinin (müdür başyardımcısı, müdür yardımcısı, bölüm şefi, atölye şefi, öğretmen gibi) ve okul türü (okul öncesi, ilkokul, ortaokul, Fen, Sosyal Bilimler, Spor, Sanat, Meslek, İmam Hatip gibi) farklılıkları Formda belirtilen kriterlerin kitlenin tamamına eşit biçimde uygulanamayacağını, uygulansa dahi kendi şartları içinde bir değerlendirmeye tabi tutulmalarını gerektirir. Her ne kadar bu kriterler, genel öğretmen yeterlikleri olarak savunulabilecek olsa dahi görev ve branş farklılıkları öğretmenlerin farklı kriterler bakımından farklı performans göstermesi gerçekliğini göz ardı etmektedir.

  1. Okulların Koşulları ve Çevreleri Farklı

Türkiye gibi büyük bir ülkede her yerleşim yerinde aynı olanakların olduğu ve her okulda aynı eğitim ortamının olduğu varsayımından hareketle hazırlanmış olan Form, açık eşitsizlikleri (sosyo-ekonomik, kültürel, çevresel ve insan kaynağı gibi) göz ardı etmektedir. Bu durumda da yapılan değerlendirmelerin eşit bir biçimde değerlendirilmesi adaletsizliklere yol açacaktır.

  1. İlgili Mevzuat Arasında Tutarsızlıklar Var

Yönetmeliğin 54. Maddesinin 4. Fıkrasında “Bu değerlendirmeler öğretmenlere başarı belgesi verilmesinde dikkate alınır.” hükmü yer alırken MEB Personeline Başarı, Üstün Başarı ve Ödül Verilmesine Dair Yönerge’de bu hususun belirtilmediği görülmektedir. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu gibi diğer ilgili mevzuatlar arasında da benzer uyumsuzluklar söz konusudur.

Sonuç Olarak

Açıkça görülmektedir ki Öğretmen Performans Değerlendirme uygulaması

  1. nesnel bir ölçüte dayanmamakta,
  2. Formda yer alan kriterlerin çoğu somut, ölçülebilir, belgelendirilebilir nitelikte olmadığı için adil bir değerlendirme imkanı sunmamakta,
  3. öğretmenler arasında huzursuzluğa yol açarak okul içi barışı tehlikeye sokacağı endişesi uyandırmakta,
  4. okul yöneticileri ile öğretmenleri karşı karşıya getirme riski taşımakta,
  5. öğretmenlere geribildirim imkanı olmadığından öğretmen niteliğini artırmada etkisiz kalmakta,
  6. dolayısıyla eğitim sistemimize bir katkı sağlamamaktadır.

Uygulamanın bu haliyle yegane faydası, öğretmenler ve okul yöneticileri için öğretmenin rol, görev ve sorumluluklarına ilişkin bir farkındalık oluşturması temennisidir. Bu faydanın da, bunca tartışma arasında berhava olmadığını dileriz.

Bu çerçevede,

  1. kamu hizmetinin niteliğini ölçmek amacıyla mutlaka bir değerlendirme sisteminin olması,
  2. bu değerlendirme sisteminin, kurumda görev yapan bütün personelin (üst düzey bürokratlar, il, ilçe yöneticileri ve personeli ile okul yöneticileri de dahil) değerlendirilmesini sağlayacak biçimde genişletilmesi,
  3. değerlendirmelerin çok okul müdürü yanında müdür yardımcıları, diğer öğretmenler, öğrenciler ve aile gibi çok yönlü kaynaklar aracılığıyla yapılması,
  4. değerlendirme kriterlerinin somut, nesnel, ölçülebilir olması,
  5. değerlendirmelerin öğretmen ve diğer bütün çalışanların kendilerini geliştirmelerine imkan verecek bir sonuca odaklanması,
  6. haksızlık ihtimaline karşı haksızlıkları bertaraf edecek kolaylaştırıcı tedbirlerin alınması gerektiği görülmektedir.

Bu önerilere ek olarak öğretmen değerlendirme sürecinin etkin ve işlevsel olarak yürütülebilmesi için

  1. Okul yöneticilerine genel bir yetkinlik olarak öğretmen değerlendirme eğitimi verilmeli,
  2. Değerlendirme öğretmenlerin görev yaptığı şartlar göz önünde bulundurularak yapılmalı,
  3. Öğretmen değerlendirmeleri son kertede bir ceza ya da ödül olmaktan ziyade öğretmenin kendini geliştirmesi için bir yol açacak nitelikte olmalı ve
  4. Değerlendirme ve geribildirim bir kültür olarak okul yaşamına dahil edilmelidir.

Bu amaçla öğretmenlerin, okul yöneticilerinin, sendika ve STK temsilcilerinin, Bakanlık yetkililerinin, akademisyenlerin katılımıyla öğretmen değerlendirme süreci yeniden tartışılmalı ve görüş birliği sağlanan daha nitelikli, işlevsel ve kabul edilebilir bir yapı kurulması için çalışılmalıdır.

Çünkü eğitim öğretim karmaşık bir süreçtir. Tek form ile bir milyona yakın öğretmenin performansını değerlendirmek tam anlamıyla kolaycılıktır. Kurumsal yapılar ise kolaycılığa kaçınca inandırıcılıklarını yitirirler. Nasıl ki öğrencilerimizin potansiyellerini standart sınavlarla ölçme ve değerlendirme doğru değilse öğretmenlerimizin de standart bir form ile değerlendirmesi aynı oranda yanlış bir uygulamadır. Diğer taraftan 2000’li yılların başından itibaren tercih ettiğimiz yapılandırmacılık yaklaşımı da bireysel farklılıkları esas alan bir değerlendirme yapmayı öngörmektedir. Bu anlayışla öğretmenlerimizin ve okullarımızın kurumsal, kişisel ve mesleki farklılıklarını göz önünde bulunduran bir değerlendirme sistemi kurmak için biraz daha çaba harcamalı, görüş birliği sağlanan sistemin deneme uygulamalarını yapmalı ve aksayan yanları düzelttikten sonra genel uygulamayı tercih etmemiz gerektiği düşüncesindeyiz.

Kamuoyuna saygıyla arz ederiz.

Öncü Okul Yöneticileri Derneği

www.oncuyoneticiler.com

Yazının tamamının PDF olarak indirmek için tıklayınız.

Misafir Avatar
İsim
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×

Göreve Yeni Başlayan Okul Yöneticilerine Mektup
Göreve Yeni Başlayan Okul Yöneticilerine Mektup

Haberi Oku